• Website over de 23 grondrechten in de Nederlandse Grondwet
 

Dossier Grondwetswijzigingen

In dit dossier proberen we u steeds de actuele stand van zaken te geven rond de verschillende wijzigingsvoorstellen. U vindt in het dossier alle voorstellen die betrekking hebben op de hele Grondwet.

 

Procedure grondwetswijziging

De procedure tot grondwetsherziening is vastgelegd in art. 137 Gw. Er moeten vijf stappen gezet worden om tot een grondwetswijziging te komen.

N.B.   In de Grondwet staan verschillende overgangsbepalingen van de oude naar de nieuwe teksten. Deze staan in de Additionele artikelen aan het eind van de Grondwet. De bepalingen zijn tijdelijk van aard. We gaan er inhoudelijk verder niet op in.

 

  • Stap 1  Eerste lezing door Tweede Kamer
    besluitvorming bij gewone meerderheid

  • Stap 2  Eerste lezing door Eerste Kamer
    besluitvorming bij gewone meerderheid

  • Stap 3  Tweede lezing door nieuwe Tweede Kamer
    besluitvorming bij 2/3 meerderheid

  • Stap 4  Tweede lezing door Eerste Kamer
    besluitvorming bij 2/3 meerderheid

  • Stap 5   Na publicatie in het Staatsblad treedt de wet in werking

 

Wijziging Stap 4   Sinds een grondwetswijziging in 1995 hoeft er voor het zetten van Stap 4 niet eerst een nieuwe Eerste Kamer te zijn gekozen. Deze wijziging verkort de procedure aanmerkelijk omdat het voorstel na Stap 3 in de Tweede Kamer meteen naar de Eerste Kamer kan.

Dossiernummers grondwetswijzigingen   Via de dossiernummers bij de voorstellen kunt u o.a. op de site van de Eerste Kamer de betreffende dossiers inkijken. U vindt in zo'n dossier bijvoorbeeld links naar alle onderliggende stukken.

In juli 2022 werden vijf grondwetswijzigingen in tweede lezing door de Eerste Kamer goedgekeurd, de grootste wijziging sinds de nieuwe Grondwet van 1983.

 


Stand van zaken

Bijgewerkt: 13.07.2022

 

Stap 1
Eerste lezing door Tweede Kamer

Bij de eerste lezing van een grondwetswijziging gaat het feitelijk om een gewone wet die vaststelt dat er redenen zijn om een verandering in de Grondwet aan te brengen. Dit wetsvoorstel in eerste lezing wordt daarom ook wel verklaringswet of overwegingsvoorstel genoemd.
Als een wijzigingsvoorstel uit verschillende onderdelen bestaat, mag de Tweede Kamer besluiten de onderdelen te splitsen als dit bijvoorbeeld de politieke haalbaarheid ervan bevordert.


 

Nw. art. Gw    Rol van de koning moderniseren

  • initiatief PVV (ingediend 2011)
  • dossier 32.866


Nw. art. Gw   Rol van de Koning bij kabinetsformaties aanpassen

  • initiatief PVV (ingediend 2011)
  • dossier 32.867

 

Art. 54 Gw (+ art. 74, 77, 78 en 131 Gw)    Uitsluitingsgronden van het kiesrecht uitbreiden en een verbod op meervoudige nationaliteit bij bepaalde ambtsdragers invoeren

  • initiatief PVV (ingediend 2019)
  • dossier 35.144

 

Stap 2
Eerste lezing door Eerste Kamer

In Stap 2 is er nog steeds sprake van een gewoon wetsvoorstel. De Eerste Kamer mag met een zogeheten novelle besluiten om een voorstel te verbeteren of aan te vullen. In dat geval moet het vervolgens terug naar de Tweede Kamer.

 

Nw. art. Gw   Zittingstermijn Eerste Kamer van vier naar zes jaar uitbreiden waarbij om de drie jaar  de helft wordt gekozen

  • regeringsvoorstel (ingediend 2020)
  • stap 1 TK 08.12.2020
  • dossier 35.532

Toelichting  Dit wetsvoorstel is ingediend op aanbeveling van de Staatscommissie Parlementair stelsel. De leden van de Eerste Kamer krijgen een zittingstermijn van zes in plaats van vier jaar. Om de drie jaar wordt dan de helft van de leden gekozen door de Provinciale Staten. Deze manier van kiezen bestond tot 1983. Een langere zittingstermijn van de Eerste Kamer past bij haar rol als bewaker van de kwaliteit van de wetgeving, op enige afstand van de actuele politiek in de Tweede Kamer, aldus het kabinet.

 

Nw. art. Gw   Procedure grondwetswijziging in tweede lezing invoeren

  • regeringsvoorstel (ingediend 2020)
  • stap 1 TK 08.12.2020
  • dossier 35.533

Toelichting    Op aanbeveling van de Staatscommissie Parlementair stelsel kwam dit voorstel tot stand dat zegt dat bij de tweede lezing van een grondwetswijziging Tweede Kamer en Eerste Kamer samen vergaderen. In zo'n gezamenlijke vergadering moet 2/3 van de leden vóór zijn. Doordat de Kamers gezamenlijk beslissen, wordt voorkomen dat zij op zo’n belangrijk moment tegenover elkaar komen te staan.

 

Stap 3
Tweede lezing door nieuwe Tweede Kamer

Art. 137 lid 5 Gw maakt het voor de Tweede Kamer mogelijk om ook in tweede lezing het wetsvoorstel te splitsen. In dat geval geldt echter dat dit net als bij de stemming over het artikel zelf met tenminste 2/3 van het aantal uitgebrachte stemmen moet gebeuren.

Er ligt op dit moment (juli 2022) geen voorstel bij de Tweede Kamer in tweede lezing.

 

Stap 4
Tweede lezing door Eerste Kamer

Art. 1 Gw   'Handicap' en 'hetero- of homoseksuele gerichtheid' als antidiscriminatiegronden opnemen

  • initiatief D66, GroenLinks en PvdA (ingediend 2010)
  • stap 1   TK  30.06.2020
  • stap 2   EK  09.02.2021
  • stap 3   TK  16.03.2022
  • dossier 35.741

Toelichting   Dit initiatiefwetsvoorstel van de Tweede Kamerleden Bergkamp (D66), Özütok (GroenLinks) en Van den Hul (PvdA) voegt handicap en seksuele gerichtheid als verboden discriminatiegronden toe aan art. 1 Gw.
Er ligt nog een motie die 'abortus op grond van een handicap' discriminerend noemt ten opzichte van kinderen zonder handicap.

Nieuwe tekst
Allen die zich in Nederland bevinden, worden in gelijke gevallen gelijk behandeld. Discriminatie wegens godsdienst, levensovertuiging, politieke gezindheid, ras, geslacht, sexuele geaardheid, handicap of op welke grond dan ook, is niet toegestaan.

 

 

Stap 5
Afgeronde voorstellen

Art. 131 Gw   'Deconstitutionalisering' benoeming CdK en burgemeesters regelen door art.131 Gw te schrappen

  • initiatief Gerard Schouwen (D66) (ingediend 2013)
    tweede lezing door Rob Jetten (D66)
  • Stap 1   TK 12.09.2014
  • Stap 2   EK 28.04.2015
  • Stap 3   TK 23.01.2018
  • Stap 4   EK 20.11.2018

 

Preambule   Inleidende tekst vóór art. 1 Gw toevoegen

  • regeringsvoorstel (ingediend 2012/2016)
  • stap 1   TK 06.06.2017
  • stap 2   EK 06.03.2018
  • stap 3   TK 05.04.2022
  • stap 4   EK 05.07.2022
  • dossier 35.786

Nieuwe tekst
De Grondwet waarborgt de grondrechten en de democratische rechtsstaat.

 

Art. 13 Gw   Formulering brief-, telefoon-  en telegraafgeheim moderniseren

  • regeringsvoorstel (ingediend 2014}
  • stap 1   TK  18.04.2017
  • stap 2   EK  11.07.2017
  • stap 3   TK  05.04.2022
  • stap 4   EK 05.07.2022
  • dossier 35.790

Nieuwe tekst
(1)   Ieder heeft het recht op eerbiediging van zijn brief- en telecommunicatiegeheim.
(2)   Beperking van dit recht is mogelijk in de gevallen bij de wet bepaald met machtiging van de rechter of, in het belang van de nationale veiligheid, door of met machtiging van hen die daartoe bij de wet    zijn aangewezen.

 

 Art. 17 Gw   Toevoeging van een bepaling over het recht op een eerlijk proces opnemen

  • regeringsvoorstel (ingediend 2016)
  • stap 1   TK 11.07.2016
  • stap 2   EK 20.02.2017
  • stap 3   TK 05.04.2022
  • stap 4   EK 05.07.2022
  • dossier 35.784

Nieuwe tekst
(1)   Ieder heeft bij het vaststellen van zijn rechten en verplichtingen of bij het bepalen van de gegrondheid van een tegen hem ingestelde vervolging recht op een eerlijk proces binnen een redelijke termijn voor een onafhankelijke en onpartijdige rechter.
(2)   Niemand kan worden afgehouden van de rechter die de wet hem toekent.

 

 Art. 55 Gw   Door niet-ingezetenen gekozen kiescollege voor de verkiezing van de Eerste Kamer invoeren

  • regeringsvoorstel (ingediend 2020)
  • stap 1   TK 02.06.2020
  • stap 2   EK 13.10.2020
  • stap 3   TK 01.02.2022
  • stap 4   EK 05.07.2022
  • dossier 35.785

Nieuwe tekst
(1)   De leden van de Eerste Kamer worden gekozen door de leden van provinciale staten en de leden van de kiescolleges, bedoeld in het tweede lid en artikel 132a, derde lid. De verkiezing wordt, behoudens in geval van ontbinding der kamer, gehouden binnen drie maanden na de verkiezing van de leden van  provinciale staten.
(2)   Ten behoeve van Nederlanders die geen ingezetenen zijn en die voldoen aan de vereisten die gelden voor de verkiezing van de Tweede Kamer der Staten-Generaal, worden verkiezingen gehouden voor een kiescollege voor de Eerste Kamer. De leden van dit kiescollege worden rechtstreeks gekozen door deze Nederlanders. Voor het lidmaatschap gelden dezelfde vereisten. Artikel 129, tweede tot en met zesde lid, is van overeenkomstige toepassing.

 

 Art. 137 Gw   Grondwetsherzieningsprocedure aanscherpen om te voorkomen dat een nieuwe Tweede Kamer een wijzigingsvoorstel voor zich uit schuift                              

  • regeringsvoorstel (ingediend 2020)
  • stap 1   TK 02.06.2020
  • stap 2   EK 13.10.2020
  • stap 3   TK 05.04.2022
  • stap 4   EK 05.07.2022
  • dossier 35.789

Toelichting   Als een grondwetsvoorstel de tweede lezing gehaald heeft, is onduidelijk wanneer de nieuwe Tweede Kamer het gaat behandelen. Om aan deze onduidelijkheid een einde te maken wordt voorgesteld het huidige derde en vierde lid van artikel 137 te vervangen door een nieuw derde lid. Het komt erop neer dat als een nieuwe Tweede Kamer het niet behandelt - zeg maar voor zich uit schuift - het wetsvoorstel komt te vervallen.

 

Ingetrokken en verworpen voorstellen

Nw. art. Gw   Nederlandse taal in de Grondwet opnemen

  • regeringsvoorstel (ingediend 2010)
  • ingetrokken 15.02.2018

 

Art. 120 Gw   Rechterlijke toetsing wetten invoeren

  • initiatief GroenLinks (ingediend 2002)
  • ingetrokken 09.10.2018

 

Nw.art. Gw   Zorgplicht voor dieren invoeren

  • initiatief GroenLinks (ingediend 2006)
  • ingetrokken 15.01.2019

 

Nw. art. Gw   Een 2/3 meerderheid invoeren voor goedkeuring Europese verdragen

  • initiatief LPF, SGP (ingediend 2006)
  • stap 1 TK 22.09.2015
  • verworpen door EK 09.04.2019

 

Nw. art. 95a      EU-lidmaatschap van Nederland vastleggen in de Grondwet

  • initiatief Verhoeven en Jetten (ingediend 2019)
  • verworpen door TK 15.02.2021

 

Art. 81 en 89   Bindend correctief wetgevingsreferendum invoeren

  • initiatief SP (ingediend 2019)
  • stap 1 TK 22.09.2020
  • stap 2 EK 26.01.2021
  • verworpen door TK op 05.07.2022 (zie Dossier Referendum)

 



 

Uitgelicht

Mag je een partij verbieden?

De volksvertegenwoordiging staat in principe open voor alle leden van het volk, mits ze voldoende stemmen halen. Welke overtuigingen ze koesteren doet er niet toe. Al leggen ze wel een eed (of belofte) af op de Grondwet, dat schept toch enige verplichting, zou je zeggen. Temeer omdat daar sinds kort, afgelopen augustus, de volgende bepaling aan is toegevoegd: 'De Grondwet waarborgt de grondrechten en de democratische rechtsstaat.

Aldus Stevo Akkerman in Trouw van 18 november 2022. Er gaan steeds meer stemmen op om Forum voor Democratie te verbieden. Hebben we dat punt bereikt toen Forum-Kamerlid Guido van Meijeren bedacht dat je met een volksopstand de regering kon verdrijven. Zou Forum dezelfde weg opgaan als de Centrumpartij '86? Deze werd in 1998 door de rechter verboden onder verwijzing naar art. 8 Gw.

Stevo Akkerman aarzelt. Sinds 2018 vraagt de Tweede Kamer om een Partijwet waarin expliciet vastligt wat je als partij moet hebben gedaan om verboden te worden. Die wet afwachten of nu ingrijpen? Akkerman breekt zich er nog steeds het hoofd over breekt.
(21.11.2022)

Bekijk oude afleveringen Uitgelicht

Pas verschenen

boeken

 

 

Prof. mr. A.W. Heringa e.a.
Staatsrecht

Onlangs verscheen de veertiende druk van Staatsrecht dat in 1972 voor het eerst verscheen onder de titel Compendium van het Staatsrecht en geschreven werd door T. Koopmans. Inmiddels is dit compendium uitgegroeid tot een standaardwerk van 660 pagina’s. Auteurs Aalt Willem Heringa, Luc Verhey en Wytze van der Woude hebben hun Staatsrecht voor de nieuwe druk flink onder handen genomen en met name de structuur van het boek drastisch gewijzigd. Vanuit het staatsrecht hebben de auteurs hebben geprobeerd constitutionele kwesties te beschrijven in hun maatschappelijke context.

CoverStaatsrecht

Kijk hier voor meer nieuwe publicaties

 

 

Knipoog

Een eerste vereischte

Dirk Fock zat namens de Liberale Unie in de Tweede Kamer en was Kamervoorzitter tussen 1917 en 1920. Hij was voorzitter in een bijzondere tijd. Pieter Jelles Troelstra verklaarde op 12 november 1918 in de Tweede Kamer dat de socialisten zich verplicht voelden om de staatsmacht te grijpen.

Dirk Fock zei dat je als voorzitter van het parlement meer tot je beschikking had dan alleen het reglement van orde:
Een eerste vereischte van een voorzitter is dat hij zich nooit boos maakt en altijd zijn humeur behoudt. Een feit is dat men met een grap zelfs de woeligste Kamer tot bedaren kan brengen.

Citaat uit Gerry van der List, Boven de partijen, pag. 164 (18.11.22)

 

Bekijk oude afleveringen Knipoog