In dit onderdeel geven we met actuele berichten achtergrondinformatie over de staatsrechtelijke regels die een rol spelen in de weken voor en na de Kamerverkiezingen van 29 oktober 2025.

Begin december 2025 oordeelde de Raad van State dat het kabinet met een zogeheten novelle de ongrondwettelijke elementen uit de huisvestingswet van minister Keijzer heeft gehaald.

Om de openbare orde beter te kunnen handhaven komt het kabinet met een wetsvoorstel voor een landelijk verbod op het dragen van gezichtsbedekkende kleding bij demonstraties.

Met een krappe meerderheid stemde de Tweede Kamer op 10 december in met een VVD-motie over botsingen tussen art. 1 (gelijke behandeling) en art. 23 (vrijheid van onderwijs) van de Grondwet.

Het wetsvoorstel Bijstand in het stemhokje gaat het mogelijk maken dat mensen met een verstandelijke beperking in de toekomst hulp krijgen in het stemhokje.

De Raad van State heeft in een advies over een verbod op het verlenen van voorrang op een woning aan statushouders aangegeven ‘ernstige bezwaren’ te hebben tegen het wetsvoorstel. De wet is volgens de Raad van State in deze vorm in strijd met de Grondwet. Ondanks dat negatieve oordeel gaat minister Mona Keijzer haar wetsvoorstel toch indienen bij de Kamer.

De Wet op de politieke partijen gaat zorgen voor nieuwe regels voor politieke partijen om het Nederlandse partijstelsel te versterken. Minister Uitermark van Binnenlandse Zaken heeft het wetsvoorstel naar de Tweede Kamer gestuurd.

In zijn Jaarverslag 2024 staat de Raad van State stil bij de waarde van democratie: ‘De kracht van de democratie is tegelijkertijd haar kwetsbaarheid. Door het open karakter van het democratisch bestel kan het van buitenaf worden ondermijnd of van binnenuit worden uitgehold.’

Tijdens een zitting in de zaak tegen Inez Weski stelden haar advocaten dat bij haar detentie art. 17 Gw in het geding is geweest. Het komt niet vaak voor dat dit grondwetsartikel over het recht op een eerlijk proces inzet van een rechtszaak is.

Op voorstel van minister Faber heeft de ministerraad ermee ingestemd haar nieuwe asielwetten naar de Tweede Kamer te sturen. De kritiek van de Raad van State heeft niet tot aanpassing van de inhoud van de wetten geleid.

Al meer dan tien jaar volgen we op nederlandsegrondrechten.nl  de mogelijke invoering van een constitutioneel hof. Vanaf nu vindt u deze informatie in het Dossier Constitutionele toetsing. 

 In de Contourennota constitutionele toetsing kondigt het kabinet aan het verbod om wetten te toetsen aan de Grondwet te willen afschaffen en een apart constitutioneel hof in het leven te willen roepen.

Op 22 januari 2025 debatteerde de Tweede Kamer over het demonstratierecht. Het kabinet heeft in zijn regeerprogramma opgenomen dat een scherper onderscheid moet worden gemaakt tussen vreedzame demonstraties en ordeverstorende acties. De oppositie vond dat het kabinet door vooral naar de demonstraties te kijken die uit de hand zijn gelopen, aan de wezenlijke waarde van het demonstratierecht voorbijgaat.

In het Kamerdebat op 13 november 2024 over het geweld in Amsterdam rond de wedstrijd Ajax-Maccabi kwamen de coalitiepartijen PVV, VVD en BBB met de suggestie om het staatsburgerschap in te trekken van degenen die zich bij deze rellen aan antisemitisch geweld schuldig hadden gemaakt.

Begin november heeft de Tweede Kamer ingestemd met het instellen van een nieuwe Kamercommissie die moet gaan adviseren over de grondrechtelijke en constitutionele aspecten van de wet- en regelgeving.

De Nederlandse Orde van Advocaten heeft een externe commissie van deskundigen gevraagd een onafhankelijk oordeel te geven over het rechtsstatelijke gehalte van het regeerprogramma van het Kabinet-Schoof.

Het College voor de Rechten van de Mens pleit er in een wetgevingsadvies aan het kabinet voor om onderscheid op grond van opleidingsniveau te verbieden, tenzij het in het kader van het selecteren voor een baan gebeurt.

In het Hoofdlijnenakkoord hebben de vier partijen achter het Kabinet-Schoof afgesproken na te gaan of de toets kan worden aangescherpt die nagaat of een organisatie representatief genoeg is om een zaak tegen de overheid te beginnen.

De Staatscommissie rechtsstaat komt in haar eindrapport tot de conclusie dat de belofte van de rechtsstaat voor een aanzienlijke groep burgers niet wordt ingelost.

Op 15 mei bereikten BBB, NSC, PVV en VVD een akkoord in hoofdlijnen op basis waarvan de vier een extraparlementair kabinet proberen te gaan vormen. Op verschillende plaatsen in het akkoord wordt ingegaan op de rechtsstaat en de rechtsstatelijke gevolgen van het beleid.