Website over de 23 grondrechten in de Grondwet

Nieuws

Pro-Gaza demonstratie in Amsterdam

(04.08.14) Ruim 2000 demonstranten deden mee aan een Pro-Gaza demonstratie op het Museumplein in Amsterdam tegen het Israëlische geweld in Gaza. Aan de rand van het plein stonden grafzerken van piepschuim. Toen uit de luidsprekers het geluid van vallende bommen klonk, lieten honderden demonstranten zich op de grond vallen.

De demonstratie in Amsterdam werd extra nauwlettend in de gaten gehouden, omdat enkele dagen eerder een andere Pro-Gaza demonstratie in de Haagse Schilderswijk uit de hand gelopen was door anti-joodse leuzen en de massale aanwezigheid van ISIS-vlaggen.

In dergelijke gevallen is Artikel 9 van de Grondwet actueel. Het erkent het recht op vrijheid van vergadering en betoging. Vooraf mag de overheid bij demonstraties in beginsel dan ook niet ingrijpen. Wel biedt het artikel de mogelijkheid om op te treden als er wanordelijkheden dreigen.
De Amsterdamse burgemeester Eberhard van der Laan beloofde vooraf tijdens een persconferentie bij excessen hard te zullen optreden:
Bij de demonstratie zullen we direct en zichtbaar optreden om verdere escalatie te voorkomen. Als het rechtsgevoel van de Joodse gemeenschap bedreigd wordt, kun je niet terughoudend zijn. We zien dat mensen de grenzen opzoeken. Door de oplopende spanningen komt het nu op scherp te staan.
Expliciet verboden waren het dragen van vlaggen van ISIS en Hamas, het dragen van gezichtsbedekkende kleding, het verbranden van vlaggen en het laten horen van beledigende spreekkoren.
Van der Laan zei niet te zullen aarzelen om als het nodig mocht zijn voortijdig een eind aan de demonstratie te maken.

Tijdens de demonstratie was een overmacht aan politie op het plein aanwezig. Incidenten doen zich vrijwel niet voor. ‘Het lijkt erop dat iedereen zijn verantwoordelijkheid heeft genomen’, aldus gemeente, politie en Openbaar Ministerie in een gezamenlijke verklaring.

Uitgelicht

Academische vrijheid

In een advies aan minister Rianne Letschert van Onderwijs houdt de Koninklijke Nederlandse Akademie van Wetenschappen een pleidooi om de academische vrijheid in de Grondwet op te nemen. KNAW vindt dat de vrijheid om naar eigen inzicht onderzoek te doen en onderwijs te verzorgen op dit moment onvoldoende wettelijk verankerd is om aan bedreigingen het hoofd te bieden. Het nieuwe artikel zou kunnen luiden: ‘De academische vrijheid wordt geëerbiedigd en bevorderd.’

Ineke Sluiter, die deel uitmaakte van de KNAW-commissie, zei erover in NRC van 15 oktober 2026:
Je ziet nu de normalisering van een bepaalde minachting van universiteiten, ook vanuit de politiek. Argwaan zaaien, generalisaties over wat er daar allemaal zou gebeuren. Ook dat ondermijnt het vertrouwen in de wetenschap. Zo ver als in de VS gaat het niet, maar ook hier putten de politieke flanken uit het handboek dat daar wordt gevolgd. (25.10.2026)

Bekijk oude afleveringen Uitgelicht

Nieuw verschenen

 Schimmelpeninck

Hans Verbeek

De vergeten minister-president

Hans Verbeek beschrijft het leven van Gerrit Schimmelpenninck (1794-1863), zoon van Rutger Jan Schimmelpenninck die in de Franse tijd staatshoofd van Nederland was. Zelf werd Gerrit Schimmelpenninck in 1848 de eerste minister-president van Nederland, zij het slechts twee maanden. Hij was in 1848 de grote tegenstander van Thorbecke bij het tot stand komen van de nieuwe grondwet.
Hans Verbeek wil in zijn boek het beeld nuanceren van de progressieve liberaal Thorbecke tegenover een conservatieve graaf Schimmelpenninck die niets van grondwetswijzigingen wilde weten. Aan de hand van een reconstructie van de gebeurtenissen in 1848 beschrijft Verbeek de opkomst en ondergang van deze markante man. (20.04.2026)

ISBN 9789044660586, Prometheus Amsterdam, 2026

Lees meer over nieuwe boeken!

 

Knipoog

Het voorkomen van het kwaad

Bij de behandeling van de asielwetten in de Eerste Kamer in april 2026 kwam ook de functie van de Eerste Kamer weer eens uitgebreid aan de orde. Een discussie die al in 1848 ontstond toen de liberale coryfeeën Johan Rudolph Thorbecke en Dirk Donker Curtius het volkomen oneens bleken over de toekomst van de Eerste Kamer.

Bij zijn pogingen om de Nederlandse staatsinrichting te hervormen was Thorbecke in 1848 stellig van plan om de Eerste Kamer op te heffen. Hij noemde deze ‘zonder grond en doel’.
Dat dat niet lukte, moet op het conto van minister Donker Curtius worden geschreven. In zijn biografie De man van 1848 over Dirk Donker Curtius schrijft Mathijs van de Waardt over deze kwestie (pag. 246):

Donker zocht in de Eerste Kamer een instelling voor 'bedaarde overweging'. De Eerste Kamer was 'een waarborg tegen overijling, eene beperking van hartstogten in onrustige tijden, een bolwerk voor de troon' en daarnaast 'een krachtigen steun der wet'.
Dat de Kamer zelf niet veel bewerkstelligde, maar een waarborg was, was voor Donker evident. Hij benadrukte nog eens ‘dat in het algemeen het nut eener Eerste Kamer, hoe ook zamengesteld, meer gelegen is in het voorkomen van het kwaad dan in het stichten van het goede.
(20.04.2026)

Bekijk oude afleveringen Knipoog