Website over de 23 grondrechten in de Grondwet

Nieuws

Bij komende waterschapsverkiezingen minder 'geborgde' zetels

Op 29 november stemde de Eerste Kamer in met een initiatiefwet om de 'geborgde' zetels in waterschapsbesturen te schrappen en zo de invloed van de kiezers te vergroten.

De waterschappen gelden als de oudste democratische organen van Nederland. Ze ontstonden al in de middeleeuwen om alle betrokken partijen bij de bescherming tegen het water invloed op het beleid te geven onder het motto 'Wie betaalt, bepaalt'. Sinds de nieuwe Waterschapswet van 1992 kennen we om de vier jaar directe waterschapsverkiezingen voor alle stemgerechtigde burgers.
Naast de democratisch gekozen waterschapsbestuurders kwamen er ook zeven tot negen zogeheten 'geborgde zetels' voor de landbouw, de natuurorganisaties en het bedrijfsleven.

In mei 2020 bracht de Commissie-Boelhouwer haar advies Geborgd gewogen uit over het functioneren van de nieuwe waterschapsbesturen. De commissie kwam tot de conclusie dat een waterschap best zonder zulke geborgde zetels kan. Belangrijk argument van de commissie was dat de klimaatverandering de verdeling van water meer van algemeen belang maakt dan het belang van een bepaalde groep.

Kort daarna kwamen Laura Bromet (GroenLinks) en Tjeerd de Groot (D66) met een initiatiefwet om de geborgde zetels af te schaffen. Dankzij een amendement van de ChristenUnie zwakte de Tweede Kamer het wetsvoorstel af: alleen de zetels van bedrijven komen te vervallen en het totaal aantal geborgde zetels wordt teruggebracht naar vier (twee landbouw en twee natuur). De Tweede Kamer ging op 31 mei 2022 akkoord met de initiatiefwet, op 29 november volgde de instemming van de Eerste Kamer.
Het volgende probleem diende zich aan. Wilde de initiatiefwet ingevoerd worden vóór de waterschapsverkiezingen in maart 2023, dan was haast geboden. De wet moest namelijk uiterlijk 18 december in het Staatsblad gepubliceerd worden, omdat die dag de procedure van de Kiesraad van start moet. Op 1 december nam de Kamer in een spoeddebat een motie aan waarin de regering nog eens tot spoed  werd gemaand.
De fatale datum werd gehaald. De Wet tot wijziging van de Waterschapswet stond op 16 december 2022 in het Staatsblad en dus zijn er bij de komende waterschapsverkiezingen op 15 maart 2023 minder geborgde zetels. .

Uitgelicht

Academische vrijheid

In een advies aan minister Rianne Letschert van Onderwijs houdt de Koninklijke Nederlandse Akademie van Wetenschappen een pleidooi om de academische vrijheid in de Grondwet op te nemen. KNAW vindt dat de vrijheid om naar eigen inzicht onderzoek te doen en onderwijs te verzorgen op dit moment onvoldoende wettelijk verankerd is om aan bedreigingen het hoofd te bieden. Het nieuwe artikel zou kunnen luiden: ‘De academische vrijheid wordt geëerbiedigd en bevorderd.’

Ineke Sluiter, die deel uitmaakte van de KNAW-commissie, zei erover in NRC van 15 oktober 2026:
Je ziet nu de normalisering van een bepaalde minachting van universiteiten, ook vanuit de politiek. Argwaan zaaien, generalisaties over wat er daar allemaal zou gebeuren. Ook dat ondermijnt het vertrouwen in de wetenschap. Zo ver als in de VS gaat het niet, maar ook hier putten de politieke flanken uit het handboek dat daar wordt gevolgd. (25.10.2026)

Bekijk oude afleveringen Uitgelicht

Nieuw verschenen

 Schimmelpeninck

Hans Verbeek

De vergeten minister-president

Hans Verbeek beschrijft het leven van Gerrit Schimmelpenninck (1794-1863), zoon van Rutger Jan Schimmelpenninck die in de Franse tijd staatshoofd van Nederland was. Zelf werd Gerrit Schimmelpenninck in 1848 de eerste minister-president van Nederland, zij het slechts twee maanden. Hij was in 1848 de grote tegenstander van Thorbecke bij het tot stand komen van de nieuwe grondwet.
Hans Verbeek wil in zijn boek het beeld nuanceren van de progressieve liberaal Thorbecke tegenover een conservatieve graaf Schimmelpenninck die niets van grondwetswijzigingen wilde weten. Aan de hand van een reconstructie van de gebeurtenissen in 1848 beschrijft Verbeek de opkomst en ondergang van deze markante man. (20.04.2026)

ISBN 9789044660586, Prometheus Amsterdam, 2026

Lees meer over nieuwe boeken!

 

Knipoog

Het voorkomen van het kwaad

Bij de behandeling van de asielwetten in de Eerste Kamer in april 2026 kwam ook de functie van de Eerste Kamer weer eens uitgebreid aan de orde. Een discussie die al in 1848 ontstond toen de liberale coryfeeën Johan Rudolph Thorbecke en Dirk Donker Curtius het volkomen oneens bleken over de toekomst van de Eerste Kamer.

Bij zijn pogingen om de Nederlandse staatsinrichting te hervormen was Thorbecke in 1848 stellig van plan om de Eerste Kamer op te heffen. Hij noemde deze ‘zonder grond en doel’.
Dat dat niet lukte, moet op het conto van minister Donker Curtius worden geschreven. In zijn biografie De man van 1848 over Dirk Donker Curtius schrijft Mathijs van de Waardt over deze kwestie (pag. 246):

Donker zocht in de Eerste Kamer een instelling voor 'bedaarde overweging'. De Eerste Kamer was 'een waarborg tegen overijling, eene beperking van hartstogten in onrustige tijden, een bolwerk voor de troon' en daarnaast 'een krachtigen steun der wet'.
Dat de Kamer zelf niet veel bewerkstelligde, maar een waarborg was, was voor Donker evident. Hij benadrukte nog eens ‘dat in het algemeen het nut eener Eerste Kamer, hoe ook zamengesteld, meer gelegen is in het voorkomen van het kwaad dan in het stichten van het goede.
(20.04.2026)

Bekijk oude afleveringen Knipoog