Website over de 23 grondrechten in de Grondwet

Nieuws

Met fraudebestrijding schond overheid grondrechten

Begin 2022 startte de Tweede Kamer een enquête om te onderzoeken hoe de overheid  fraude bestreden heeft en welke gevolgen dat voor burgers heeft gehad. Onlangs verscheen het eindrapport van de enquêtecommissie onder de veelzeggende titel Blind voor mens en recht.

De enquêtecommissie bouwde onder andere voort op het werk van de parlementaire ondervragingscommissie Kinderopvangtoeslag. In december 2020 maakte deze commissie met haar eindrapport Ongekend onrecht duidelijk wat er tijdens het toeslagenschandaal gebeurde. De nieuwe enquête moest antwoord geven op de vraag waarom dit op deze manier heeft kunnen gebeuren.

Blind voor mens en recht
De enquêtecommissie gaf haar eindrapport de titel Blind voor mens en recht. Bij de presentatie ervan zei commissievoorzitter Michiel van Nispen (SP):
Het is de kern van wat er is gebeurd. In een verhard politiek en maatschappelijk klimaat zijn de drie staatsmachten blind geweest. Blind voor mens en recht. Want als je mensen een brief stuurt dat ze in korte tijd 125.000 euro terug moeten betalen, als je mensen die niet gefraudeerd hebben wel zo behandelt, als je wetten maakt en goedkeurt zonder oog te hebben voor de gevolgen voor mensen, als mensen zelfs in de rechtszaal geen rechtvaardigheid konden afdwingen, dan is er sprake van blindheid, bij alle staatsmachten.

Schending grondrechten
De commissie komt tot de conclusie dat een systeem van sociale zekerheid en toeslagen dat bedoeld is om mensen te ondersteunen, diezelfde mensen de vernieling in heeft geholpen:
Het kabinet en het parlement hebben gefaald, de uitvoering heeft onrechtmatig gehandeld en de rechtspraak is tekortgeschoten in het bieden van bescherming aan mensen. Hierdoor zijn grondrechten van mensen geschonden en is de rechtsstaat terzijde geschoven.

Een van de belangrijke deelconclusies is dat de grondrechten op het gebied van de eerbiediging van de persoonlijke levenssfeer en de gelijke behandeling bij het gebruik van gegevens voor fraudebestrijding zijn geschonden.

Aanbevelingen
Na een verklaring voor wat er is gebeurd, stelt de commissie vast dat de patronen die eraan ten grondslag lagen, nog steeds aanwezig zijn en dat zonder de juiste maatregelen, veranderingen en waarborgen een volgend schandaal zomaar weer kan gebeuren.
De enquêtecommissie komt met een aantal aanbevelingen om dat te voorkomen:

  • Alle staatsmachten moeten oog hebben voor de belangen van mensen. Dat begint bij een sterkere rechtsstaat waarin de grondrechten worden gerespecteerd.
  • De overheid moet ervoor zorgen dat mensen nooit meer onevenredig hard kunnen worden geraakt.
  • Mensen moeten in contact kunnen komen met de overheid. In de sociale zekerheid mogen fouten niet meer als fraude worden behandeld.
  • De toegang tot juridische bijstand zijn laagdrempelig zijn voor mensen die het niet eens zijn met een beslissing van de overheid.
  • Kamerleden dienen hun wetgevende en controlerende rol goed en gedegen in te vullen.

Versterking rechtsstaat
Als een belangrijke maatregel om de rechtsstaat te versterken stelt de enquêtecommissie voor dat je de grondwettigheid van wetten eerst zou moeten toetsen. Zo voorkom je wetten die inbreuk kunnen maken op de grondrechten van mensen.
Een andere aanbeveling is het pleidooi van de commissie om de Afdeling bestuursrechtspraak af te splitsen van de Raad van State. Op deze manier zou je een einde kunnen maken aan de dubbelrol van de Rad van State als adviseur van parlement en regering en als bestuursrechter.

 

Uitgelicht

Het kan wéér gruwelijk mis gaan

De risico’s die tot het Toeslagenschandaal hebben geleid, zijn niet verdwenen, stelde voorzitter Van Nispen van de enquêtecommissie Fraudebeleid en Dienstverlening:vast bij de presentatie van hun eindrapport Blind voor mens en recht:
De blindheid voor mensen en voor hun rechten is er nog steeds. Een indringende constatering is dan ook dat het wéér gruwelijk mis kan gaan. Dit kan morgen weer gebeuren, zo lang de overheid zich niet aan de eigen wetten houdt. Zo lang grondrechten niet worden gerespecteerd, waarborgen ontbreken en rechtsstatelijk handelen niet dagelijks in praktijk wordt gebracht. Zo lang geen invulling wordt gegeven aan macht en tegenmacht. Zo lang de staatsmachten blind blijven voor mens en recht. Zo lang blijft het risico bestaan dat mensen door overheidshandelen worden vermorzeld. Dat kan ieder van ons overkomen.

 

Bekijk oude afleveringen Uitgelicht

Nieuw verschenen

trapman cover

De Nijmeegse staatsrecht-deskundige Leon Trapman toetste in zijn dissertatie Kiesrecht, verkiezingen en verkiezingscampagnes de manier waarop de Nederlandse verkiezingen zijn geregeld onder andere aan de Grondwet en het Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens. Ook staat hij in zijn bijna 500 pagina’s tellende boek stil bij actuele ontwikkelingen, zoals de voorgenomen herziening van het kiesstelsel en de nieuwe wetgeving rond partijfinanciering.
Trapman benadrukt dat de basis van ons systeem solide is, maar dat we constant bezig moeten blijven om onze verkiezingen vrij en eerlijk te houden. Zo stelt hij voor politieke partijen te verplichten hun interne democratie op orde te hebben.
(14.06.24)

Bekijk overzicht nieuwe boeken

Knipoog

Wij van de Grondwet

Op 2 juli 2024 droeg Hugo de Jonge zijn portefeuille van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties over aan Judith Uitermark en die van Volkshuisvesting en Ruimtelijke Ordening aan Mona Keijzer.
Bij die gelegenheid hield Wytze van der Woude van het ministerie van Binnenlandse Zaken een toespraak over het belang van de Grondwet. Van der Woude zei onder andere:
De Grondwet verbindt generaties, moet mee bewegen met de tijd en tegelijkertijd niet met alle winden meewaaien. De Grondwet moet je in je hoofd en in je hart houden. Wij van de Grondwet, adviseren de Grondwet!
Van der Woude is directeur Constitutionele Zaken en Wetgeving op het ministerie van Binnenlandse Zaken.
(geciteerd in NRC 02.07.2024)

Bekijk oude afleveringen Knipoog