De Staatscommissie rechtsstaat komt in haar eindrapport tot de conclusie dat de belofte van de rechtsstaat voor een aanzienlijke groep burgers niet wordt ingelost.
Naar aanleiding van een motie van Chris van Dam (CDA) en Pieter Omtzigt (NSC) heeft het kabinet in november 2022 besloten de Staatscommissie rechtsstaat in het leven te roepen. Voorzitter werd hoogleraar staatsrecht Henk Kummeling.
Aanleiding voor de Kamermotie was het rapport Ongekend Onrecht over de Toeslagenaffaire waaruit bleek dat de Belastingdienst mensen jarenlang ten onrechte als fraudeurs had behandeld. De Staatscommissie kreeg de opdracht om in de breedte het functioneren van de rechtsstaat te analyseren en met voorstellen te komen om de werking ervan te verbeteren.
Na anderhalf jaar onderzoek presenteerde de Staatscommissie rechtsstaat op 10 juni 2024 haar eindrapport. De titel De gebroken belofte van de rechtsstaat illustreert dat de commissie keihard in haar oordeel was:
De belofte van de rechtsstaat wordt voor een aanzienlijke groep burgers niet ingelost. Dit is het gevolg van politieke besluitvorming of het uitblijven ervan. Te vaak is de rechtsstaat niet leidend in het handelen van politici, bestuurders en medewerkers van de overheid. De overheid is te ingewikkeld geworden en de rechtsbescherming schiet tekort. Het is aan het parlement en de regering om tempo te maken met het repareren van de rechtsstaat.
De Staatscommissie rechtsstaat noemt het dringend noodzakelijk dat kabinet en parlement de belofte van de rechtsstaat inlossen. Volgens de commissie moet er een miljoeneninvestering komen om het contact van burgers met de overheid te herstellen en een betere toegang van burgers tot het recht te realiseren.
Belangrijke verbetervoorstellen
- actief uitdragen principes rechtsstaat door overheid
- versterken rechtsstatelijk kompas binnen overheid
- oprichten Planbureau voor de Rechtsstaat
- uitvoeringsorganisaties krijgen mogelijkheid rode kaart te trekken
- versterken recht burgersop begrijpelijke communicatie en adequate informatie
- afschaffen toetsingsverbod van wetgeving aan de Grondwet
- langdurige prioriteit bij overheid voor vereenvoudiging regelingen bestaanszekerheid
- beter wettelijk regelen grondslag gegevensdeling tussen overheidsorganisaties
- fors investeren in verbetering rechtsbescherming
- verbeteren bestuurlijke besluitvorming en procedure bezwaarschriften
- mogelijk maken toetsing door bestuursrechter aan rechtsbeginselen
- Download het rapport of de publiekssamenvatting ervan via de website van de Staatscommissie rechtsstaat
