De Nederlandse Orde van Advocaten heeft een externe commissie van deskundigen gevraagd een onafhankelijk oordeel te geven over het rechtsstatelijke gehalte van het regeerprogramma van het Kabinet-Schoof.
In oktober publiceerde de commissie hun rapport Rechtsstatelijke toets Regeerprogramma 2024. Bij de toetsing van het programma lette de commissie op zaken als de voorspelbaarheid van de overheid, het respecteren van de fundamentele rechten van burgers en hun toegang tot de onafhankelijke rechter? Vervolgens ging de commissie na of de plannen een verbetering (‘groen’), een risico (‘geel’) of een verslechtering (‘rood’) van de Nederlandse rechtsstaat met zich meebrengen.
In de Rechtsstatelijke toets Regeerprogramma 2024 stelt de commissie vast dat het kabinet veel aandacht besteedt aan de relatie tussen overheid en burgers en daarvoor ook met voorstellen komt. De commissie vindt echter veel ervan nog te weinig concreet om juridisch te toetsen. Positief noemt de commissie onder andere de plannen om een ‘vergisrecht’ te introduceren, het opheffen van het constitutionele toetsingsverbod en het verzelfstandigen de Afdeling Bestuursrechtspraak van de Raad van State.
De commissie constateert echter ook dat het kabinet in de asiel- en migratieparagraaf bepaalde groepen categorisch effectieve toegang tot het recht en een eerlijke gang naar de rechter wil ontzeggen. De inzet van het regeerprogramma om bij asiel en migratie noodrecht toe te passen noemt de commissie ‘voorzienbaar misbruik van bevoegdheid’ en stelt vast dat hier wordt getornd aan de fundamenten van de rechtsstaat.
Uiteindelijk kwalificeert de commissie in haar quickscan 6 onderdelen van het regeerprogramma met ‘groen’, 28 onderdelen zijn gekwalificeerd als ‘geel’ en 9 onderdelen kwalificeert de commissie als ‘rood’, omdat ze die in strijd acht met de beginselen van rechtsstatelijkheid.
