In het Kamerdebat op 13 november 2024 over het geweld in Amsterdam rond de wedstrijd Ajax-Maccabi kwamen de coalitiepartijen PVV, VVD en BBB met de suggestie om het staatsburgerschap in te trekken van degenen die zich bij deze rellen aan antisemitisch geweld schuldig hadden gemaakt.
Het kabinet heeft inmiddels toegezegd te willen nagaan of antisemitisme kan worden toegevoegd als reden om het staatsburgerschap van mensen met een dubbele nationaliteit in te trekken. In het Hoofdlijnenakkoord werd in mei al afgesproken dat het kabinet ‘de mogelijkheden tot uitbreiding van het intrekken van het Nederlanderschap naar andere ernstige misdrijven’ zou gaan onderzoeken.
Op dit moment zegt de Rijkswet op het Nederlanderschap dat iemands Nederlandse paspoort afgenomen kan worden 'in het belang van de nationale veiligheid'. Het moet daarbij gaan om mensen van zestien jaar en ouder die oorlogsmisdrijven of terroristische misdrijven hebben gepleegd. Zou je antisemitisme als terrorisme aanmerken, zou dat ook kunnen worden bestraft met het intrekken van het Nederlandse paspoort, aldus de drie betrokken coalitiepartijen.
Complicerende factor bij het intrekken het Nederlanderschap is dat het er op grond van EU- en VN-verdragen niet toe mag leiden dat iemand staatloos wordt. Met andere woorden: je kunt iemand alleen de Nederlandse nationaliteit afnemen als de betrokkene behalve de Nederlandse ook een andere nationaliteit heeft.
Voorafgaand aan de wijziging van Rijkswet op het Nederlanderschap in 2017 over het afnemen van het paspoort waarschuwde het College voor de Rechten van de Mens er al voor dat er op deze manier een onderscheid zou ontstaan tussen Nederlanders met en zonder een dubbele nationaliteit.
Inmiddels hebben juristen erop gewezen dat het lastig zal worden om antisemitisme als terrorisme aan te merken. Antisemitisme komt niet in het Wetboek van Strafrecht voor en feitelijk kun je alleen terugvallen op discriminatie op grond van religie of etniciteit. Vervolgens is het in het licht van een mogelijke staatloosheid de vraag of je discriminatie tegen de ene bevolkingsgroep wél en tegen de andere groep níét als terrorisme kunt beschouwen.
In een opinieartikel in Trouw van 21 november 2024 vragen de in immigratierecht gespecialiseerde advocaten Elles Besselsen, Leonie Haenen en Hermie de Voer zich af of het afnemen van het Nederlandse paspoort in dit geval concreet iets toevoegt:
Sinds de invoering van de mogelijkheid om het Nederlanderschap in te trekken wegens terrorisme zijn er tientallen rechtszaken gevoerd, terwijl de procedures ingewikkeld en langdurig zijn, waardoor de werkdruk bij de toch al te drukke IND en rechtbanken toeneemt.
Bovendien: wat gebeurt er met de oud-Nederlanders? Zij kunnen het Nederlanderschap nooit terugkrijgen en een verblijfsvergunning zit er ook niet meer in. Worden zij actief Nederland uitgezet? Met open armen ontvangen door het land van hun andere nationaliteit? Of blijven ze ongedocumenteerd in Nederland? Biedt intrekking van het Nederlanderschap een oplossing?
