Website over de 23 grondrechten in de Grondwet

Nieuws

Volgens ombudsman demonstratierecht onder druk

De Nationale ombudsman vindt dat het demonstratierecht in Nederland onder druk straat. Overheid en politiek richten zich te veel op risicobeheersing en het beperken van overlast, aldus de ombudsman. Hun optreden ontmoedigt burgers om te demonstreren.

De Nationale ombudsman liet onderzoek doen naar de mate waarin de overheid het demonstratierecht behoorlijk beschermt en faciliteert. Een belangrijke conclusie in het rapport Sta voor protest! is dat er steeds meer sprake is van een neerwaartse spiraal.

Hoe meer overheid en politiek inzetten op controle en begrenzing, hoe groter hun afstand tot demonstranten wordt. Een deel van de demonstranten haakt af, terwijl het optreden van anderen er juist door verhardt. Vervolgens zorgt zo'n verharding er dan weer voor dat overheid en politiek extra maatregelen nemen om tot verdere risicobeheersing te komen.

Uit het onderzoek Sta voor protest! van de Nationale ombudsman blijkt dat de publieke aandacht steeds meer uitgaat naar incidenten en ordeverstoringen bij demonstraties, terwijl de meeste juist vreedzaam verlopen.
Gevolg van deze ontwikkeling is dat steeds meer burgers zich minder gesteund voelen om publiekelijk hun mening te uiten. Gemeenten leggen regelmatig beperkingen op die op gespannen voet staan met het demonstratierecht stelt de Nationale ombudsman vast. Ze voelen zich gesteund door Tweede Kamer en kabinet die met enige regelmaat proberen via moties en wetsvoorstellen het recht verder in te perken.

De Nationale ombudsman stelt in zijn onderzoek Sta voor protest! vast dat incidenten rond demonstraties, zoals onlangs in Loosdrecht, weliswaar grote maatschappelijke impact kunnen hebben, maar dat geweld en vernielingen buiten de bescherming van het demonstratierecht vallen. Demonstratierecht gaat over het vreedzaam uiten van een mening, aldus de ombudsman.

Goede rechtsbescherming is essentieel voor het functioneren van het demonstratierecht. De laatste tijd komen er bij de Nationale ombudsman steeds meer klachten binnen over politiegeweld bij demonstraties. De ombudsman is kritisch op de afhandeling ervan. Bovendien hebben de betrokken demonstranten weinig vertrouwen in een onafhankelijke klachtenbehandeling door de politie.

De Nationale ombudsman vraagt in Sta voor protest! van regering en parlement om het demonstratierecht te beschermen en terughoudend te zijn met nieuwe beperkingen. De wet biedt op dit moment al voldoende mogelijkheden om demonstraties ordelijk te laten verlopen. Aanpassen is niet alleen onnodig, het doet meer kwaad dan goed, aldus de Nationale ombudsman.

 

Uitgelicht

Academische vrijheid

In een advies aan minister Rianne Letschert van Onderwijs houdt de Koninklijke Nederlandse Akademie van Wetenschappen een pleidooi om de academische vrijheid in de Grondwet op te nemen. KNAW vindt dat de vrijheid om naar eigen inzicht onderzoek te doen en onderwijs te verzorgen op dit moment onvoldoende wettelijk verankerd is om aan bedreigingen het hoofd te bieden. Het nieuwe artikel zou kunnen luiden: ‘De academische vrijheid wordt geëerbiedigd en bevorderd.’

Ineke Sluiter, die deel uitmaakte van de KNAW-commissie, zei erover in NRC van 15 oktober 2026:
Je ziet nu de normalisering van een bepaalde minachting van universiteiten, ook vanuit de politiek. Argwaan zaaien, generalisaties over wat er daar allemaal zou gebeuren. Ook dat ondermijnt het vertrouwen in de wetenschap. Zo ver als in de VS gaat het niet, maar ook hier putten de politieke flanken uit het handboek dat daar wordt gevolgd. (25.10.2026)

Bekijk oude afleveringen Uitgelicht

Nieuw verschenen

 Schimmelpeninck

Hans Verbeek

De vergeten minister-president

Hans Verbeek beschrijft het leven van Gerrit Schimmelpenninck (1794-1863), zoon van Rutger Jan Schimmelpenninck die in de Franse tijd staatshoofd van Nederland was. Zelf werd Gerrit Schimmelpenninck in 1848 de eerste minister-president van Nederland, zij het slechts twee maanden. Hij was in 1848 de grote tegenstander van Thorbecke bij het tot stand komen van de nieuwe grondwet.
Hans Verbeek wil in zijn boek het beeld nuanceren van de progressieve liberaal Thorbecke tegenover een conservatieve graaf Schimmelpenninck die niets van grondwetswijzigingen wilde weten. Aan de hand van een reconstructie van de gebeurtenissen in 1848 beschrijft Verbeek de opkomst en ondergang van deze markante man. (20.04.2026)

ISBN 9789044660586, Prometheus Amsterdam, 2026

Lees meer over nieuwe boeken!

 

Knipoog

Het voorkomen van het kwaad

Bij de behandeling van de asielwetten in de Eerste Kamer in april 2026 kwam ook de functie van de Eerste Kamer weer eens uitgebreid aan de orde. Een discussie die al in 1848 ontstond toen de liberale coryfeeën Johan Rudolph Thorbecke en Dirk Donker Curtius het volkomen oneens bleken over de toekomst van de Eerste Kamer.

Bij zijn pogingen om de Nederlandse staatsinrichting te hervormen was Thorbecke in 1848 stellig van plan om de Eerste Kamer op te heffen. Hij noemde deze ‘zonder grond en doel’.
Dat dat niet lukte, moet op het conto van minister Donker Curtius worden geschreven. In zijn biografie De man van 1848 over Dirk Donker Curtius schrijft Mathijs van de Waardt over deze kwestie (pag. 246):

Donker zocht in de Eerste Kamer een instelling voor 'bedaarde overweging'. De Eerste Kamer was 'een waarborg tegen overijling, eene beperking van hartstogten in onrustige tijden, een bolwerk voor de troon' en daarnaast 'een krachtigen steun der wet'.
Dat de Kamer zelf niet veel bewerkstelligde, maar een waarborg was, was voor Donker evident. Hij benadrukte nog eens ‘dat in het algemeen het nut eener Eerste Kamer, hoe ook zamengesteld, meer gelegen is in het voorkomen van het kwaad dan in het stichten van het goede.
(20.04.2026)

Bekijk oude afleveringen Knipoog